Onweer

Op het moment dat u dit leest onweert het ongeveer op 2.000 verschillende plaatsen op aarde. In Nederland onweert het jaarlijks op ongeveer 25 dagen, dit loopt uiteen van 21 dagen in het noordoosten tot  34 dagen in een strook van Antwerpen naar het Gooi. Jaarlijks zijn er ongeveer 5 dodelijke slachtoffers te betreuren in Nederland. Gelukkig zijn er ook mensen die het na kunnen vertellen,  ongeveer twee van de drie mensen overleeft de inslag. 

Eigen ervaring

Zelf ben ik als tien jarig jongetje betrokken geweest bij een blikseminslag. Samen met een vriendje zat ik aan het eind van de middag nog te vissen. Het begon al wat te regenen, maar toch bleven we zitten omdat de vissen beter bijten met regenachtig weer. Toen het even later ook wat begon te rommelen ben ik blijven zitten terwijl mijn vriendje zijn spullen pakte om naar huis te gaan. Al snel volgende een felle flitst, gevolgd door een tik. De paraplu die ik vast had, vloog uit mijn handen en een koe achter me in het weiland kon niet op zijn poten blijven staan. De boer was snel genoeg ter plaatse om de bek van de koe open te trekken zodat het gas kon ontsnappen en de koe de inslag overleefde. Achteraf bleek dat de bliksem was ingeslagen op het schrikdraad, gelukkig ben ik met de schrik vrijgekomen. Deze gebeurtenis heeft ervoor gezorgd dat ik nog steeds geïnteresseerd ben in het weersverschijnsel. Ik ga nu nog ’s nachts mijn bed uit om het onweer te volgen, net zoals ik eerder mijn bed uit moest tijdens het onweer omdat wij in een boerderij woonden.  Maar als ik het onweer probeer te fotograferen in het open veld dan fotografeer ik alleen de achterkant van de bui, veiligheid gaat tenslotte voor alles. 

Het ontstaan

Het ontstaan van onweer heeft te maken met de sterk stijgende en dalende luchtstromingen in grote buienwolken en de elektrische geladenheid van  aarde en atmosfeer. Door de sterke luchtstromingen kunnen in de wolk concentraties van elektrische ladingen ontstaan. In onweerswolken stromen sterk stijgende warme lucht en sterk dalende koude lucht vlak langs elkaar met snelheden van maximaal100 kilometerper uur. Met die stromingen worden ook elektrisch geladen deeltjes meegevoerd, waardoor de wolk als een enorme condensator wordt opgeladen. Daardoor worden ontladingen mogelijk tussen de wolk en de aarde, tussen de wolk en een andere wolk of tussen de wolk en de lucht wat leidt tot bliksem en donder.    

Soorten bliksem

Zoals hierboven genoemd zijn er drie soorten bliksem; van wolk naar de grond, van wolk naar een andere wolk en van wolk naar de lucht. De eerst genoemde is meteen de gevaarlijkste vorm die bliksem kan aannemen. Hierbij is de wolk bovenin positief geladen, onderin negatief en de grond is ook positief geladen. Doordat de grond en de wolk verschillend geladen zijn zoekt de bliksem zijn kortste weg naar de aarde en volgt er een ontlading. De bliksem van een wolk naar een andere wolk is de meest voorkomende bliksem. Hierbij is de ene wolk positief geladen en de andere wolk negatief. Of de ontlading gaat van het positieve gedeelte bovenin, naar het negatieve gedeelte van de andere wolk onderin. De bliksem van de wolk naar de lucht  komt niet zo heel vaak voor. Ook hier is weer dezelfde ladingsscheiding te vinden als bij andere wolken, bovenin positief en onderin negatief. Meestal is de lucht waartussen een ontlading plaats vindt negatief geladen. Ook hier wordt weer de kortste weg gezocht.

Fabels 

Iedereen weet dat je niet met een ijzeren pijp onder een boom moet gaan staan schuilen tijdens een onweersbui. Er bestaan een heleboel fabels rondom het weersverschijnsel. De grootste fabel is dat onweer nooit twee keer op dezelfde plaats inslaat. Dat doet het juist wel. Maar waarom doet de bliksem dit? Meestal heeft het te maken met de samenstelling van de plek. Gebouwen met veel metaal, hoge solitaire punten, een combinatie van natte/zoute grond zijn allemaal aantrekkingspunten. Mensen met een alternatieve kijk op de wereld beweren dat de bliksem ook vaker inslaat op leylijnen of knooppunten van leylijnen.

Bij velen is het bekend en dat is maar goed ook: er zijn weinig veiliger plaatsen tegen bliksem dan in de auto. De bliksem kan gerust recht op je auto inslaan, als je binnen zit en de portieren dichthoudt kan er niets gebeuren. Je auto heeft door de blikseminslag wel een flinke elektrische lading opgelopen en het enige contact met de grond zijn de banden van rubber. In theorie zou het dus moeten kloppen dat je auto eerst moet ontladen voor je veilig kunt uitstappen. Alleen: in de praktijk zal het niet gebeuren dat je bij stralend, zonnig en krukdroog weer door de bliksem wordt getroffen. Door de regen is je auto die lading vanzelf zo weer kwijt. Bovendien zijn je banden zelden schoon genoeg om echt te isoleren. Je mag er van uitgaan dat je auto binnen een minuut gewoon ontladen is. Het is dus een feit dat je veilig bent in de auto, maar het is een fabel dat je je auto eerst moet ontladen tegen een paaltje voordat je uit kunt stappen.

Feiten

Het is verstanding om uw kabels eruit te halen tijdens onweer. Kabels geleiden en staan bijna overal met elkaar in verbinding. Een inslag bij je in de buurt kan dus via de kabels ook jouw huis in komen. Tot spectaculaire taferelen zal dat niet leiden, maar er ontstaat wel een spanningspiek op de stopcontacten. Apparatuur kan daar wel enigszins tegen, maar niet onbeperkt. Als je stopcontact opeens even 240 volt geeft is dat geen probleem, als het ineens 270 volt wordt wel. Trouwens: als de bliksem echt dichtbij inslaat kan zelfs elektronica zonder kabel het begeven. Er is zelfs gebleken dat het gebruik van MP3 spelers tijdens onweer verwondingen kan opleveren.

Wie buitenshuis overvallen wordt door onweer en zo snel geen goede schuilplaats vindt loopt het minste risico getroffen te worden door zich zo klein mogelijk te maken bijvoorbeeld door op de hurken te zitten. Als de voeten tegen elkaar worden gehouden, kan de stroom niet door het lichaam lopen. Vooral onder een alleenstaande boom, langs een bosrand of in de buurt van een metalen afrastering is de kans getroffen te worden relatief groot.

Bescherming

De beste manier om een voorwerp te beschermen tegen onweer is door er een bliksemafleider op te plaatsen. Een bliksemafleider voorkomt geen blikseminslag, maar biedt slechts een makkelijke weg voor het spanningsverschil dat tussen de aarde en de onweersbui bestaat. Een bliksemafleider is meestal van koper gemaakt waardoor deze heel weinig weerstand heeft. Aan de bovenkant van de staaf wordt een dikke staaf van een goed geleidend materiaal geplaatst, het liefst met een botte punt, omdat bliksem een voorkeur heeft voor puntige objeccten. Er wordt echter niet altijd een botte staaf gebruikt, soms lopen ze als lijnen over randen van gebouwen, dit heten dan opvangleidingen. Deze punten of opvangleidingen worden via een dikke draad van een goed geleidend metaal aan een rooster in de aarde verbonden. Dit rooster dient zodanig ingegraven te zijn dat dit in de vochtige aarde zit, zodat er een goede verbinding met de aarde is.

(Gebruikte bron: KNMI)